Verknaður sem skók Reykjavíkurhöfn

Tveimur hvalbátum var sökkt í Reykjavíkurhöfn skömmu eftir leiðtogafund Reagans og Gorbatsjovs í Höfða. Í tveimur nýjum þáttum af Sönnum sakamálum fer Sigursteinn Másson yfir aðdraganda verknaðarins, afleiðingarnar og ólíkar skoðanir þeirra sem tengjast málinu.

„Í nótt var tveimur bátum Hvals hf. sökkt í Reykjavíkurhöfn.“ Þessi orð úr fréttalestri rifja upp atburð sem vakti mikla athygli og deilur. Hvað lá að baki, hvers vegna voru hvalbátarnir skotmark og hverju átti aðgerðin að skila?

Í Hvalbátunum sökkt ræðir Sigursteinn við fólk sem varpar ólíku ljósi á málið. Þar á meðal eru Paul Watson, Jón Gunnarsson, Árni Finnsson, Benedikt Erlingsson, Magnús Skarphéðinsson og Jón Baldur Hlíðberg. Frásagnir þeirra draga fram átök um hvalveiðar, mörk mótmæla og tilgang aðgerða sem þessara.

Áform sem áttu sér langan aðdraganda
Í þáttunum kemur fram að áform um að sökkva hvalbátum hafi verið uppi löngu áður en af verknaðinum varð. Sjö árum fyrr átti Íslendingur að framkvæma sambærilega aðgerð. Jón Baldur Hlíðberg lýsir markmiðinu með einföldum orðum: „Hreinlega að sökkva hvalbátunum.“

Tímasetningin er einnig til skoðunar. Verknaðurinn var framinn skömmu eftir að athygli heimsins hafði beinst að leiðtogafundinum í Höfða, en Magnús Skarphéðinsson segir að til hafi staðið að láta til skarar skríða sjálfa fundarhelgina.

Hryðjuverk, mótmæli eða vettvangur fyrir málstað?
Viðmælendur eru ómyrkir í máli. „Þetta var náttúrulega ekkert annað en hryðjuverk,“ segir Jón Gunnarsson. Paul Watson segist hins vegar hafa vonast til þess að verða handtekinn á Íslandi og Benedikt Erlingsson bendir á athyglina sem réttarhöld geta skapað: „Í réttarhöldunum er plattformið.“

Árni Finnsson veltir upp annarri hlið málsins: „Ég held að það hafi enginn maður gert Kristjáni Loftssyni meiri greiða en Paul Watson.“ Ummælin kalla fram eina af lykilspurningum þáttanna: Styrkti aðgerðin málstað andstæðinga hvalveiða eða hafði hún þveröfug áhrif? Hvalbátunum sökkt er hluti af Sönnum sakamálum eftir Sigurstein Másson í Sjónvarpi Símans Premium, bestu íslensku sjónvarpsveitunni samkvæmt Könnun Maskínu.

Í tveimur þáttum fá áhorfendur að kynnast aðdraganda málsins og heyra ólík sjónarmið um verknað sem enn vekur sterkar tilfinningar.